47 eksik değil — 46 fazla.

Dünya yargısı düzenli bir süreklilik vaat eder. Bu yargıda neden ile sonuç doğrusal bir çizgide ilerler. Her durumun tekil bir nedeni vardır. Neden saptandığında durum çözülür. Çözülmeyen durum, kişide bir eksiklik olarak kaydedilir.

Bu yargının kökü Kartezyen düalizmdir. Descartes zihni bedenden, düşünceyi duygudan ayırır. Bu ayrım, deneyimin yalıtılabilir, ölçülebilir ve sınıflandırılabilir parçalardan oluştuğu kabulünü doğurur.

Vortikal Plastisite bu kabulden çıkar. Deneyimin zemini düzenli süreklilik değil, düzensiz sürekliliktir: sistem kesintisizdir, ancak gidişi önceden belirlenemez. Nedensellik toplamsal değil, üsteldir. Toplamsal işleyişte her yeni olay bir öncekinin üzerine eklenir ve geçmiş sabit kalır. Üstel işleyişte her yeni olay, o ana kadar biriken her şeyi yeniden işler. Bugün duyulan bir söz, geçmişte duyulmuş her benzer sözün anlamını da değiştirir. VP bu birikime tortul birikim der. Tortul birikim katmanlı bir arşiv değil, her turda yeniden yoğrulan bir hamurdur.

Bu zeminde eksiklik kişinin bir özelliği değil, ölçütün bir ürünüdür. Fazla olan, kişinin üzerine konan tanımlardır.

Girdap

Vortikal Plastisite insanı bir girdap olarak modeller. Girdap, enerji, madde ve enformasyon taşıyan ve bir merkez etrafında spiral hareketle dönen bir sistemdir. Merkezde müphem çekirdek bulunur.

Müphem çekirdek bir paradoks taşır: hareketin en az olduğu yer, potansiyelin en yüksek olduğu yerdir. Sistemin en belirsiz noktası, aynı zamanda en tarihsel noktasıdır.

Belirsizlik bu modelde bir eksiklik değil, okunamayan bir zenginliktir. Bilgi, enformasyonun bir alt kümesidir. Bir duruma tanım veren her müdahale, enformasyonu bilgiye indirger.

Girdabın plastisitesi üç kapasiteden oluşur: form alma, form verme ve form oluş. Form oluş nadir bir kırılma anı değildir, her etkileşimde gerçekleşir.

Modelin zemin koşulu tek bir önermedir: olan vardır. Bir deneyim, var olduğu anda gerçektir.

İktidar

İktidar çoğunlukla ikili bir çerçevede düşünülür: baskı ya da özgürlük, hâkim ya da mahkûm. İktidar Plastisitesi (İP) iktidarı bu çerçevenin dışında, şekil alabilen ve şekil verebilen bir kapasite olarak kurar. Bu kapasite her ölçekte işler: nöral, ekolojik, sosyal ve politik. İP, Vortikal Plastisite'den ayrı bir zemine sahiptir, ancak onun araçlarını kullanır.

İktidar kuramları uzun süre iki zemin arasında gerilim taşımıştır: maddi yapılar ve insan eylemi. Giddens ve Bourdieu bu ikiliği kırmış, yapının eylemi ve eylemin yapıyı ürettiğini göstermiştir. Ancak iki çerçevede de bu üretim mevcut yapıyı yeniden üretir. İP aynı zeminden hareket eder, ama üstel nedensellikle ilerler: her tur yeni bir organizasyon düzeyine geçer, aynı noktaya dönmez.

İP'nin sosyopolitik zemini tek bir önermedir: varlık bir iktidardır. Heidegger'de varlık iktidarı mümkün kılar. İP'de ise varlık iktidarın kendisidir. Spinoza'nın conatus kavramı bu zeminin ortak paydasını verir: her varlık kendi varlığında kalmaya çalışır. Taş, bitki, zihin ve toplumsal yapı bu tek noktada buluşur: devam etmek.

Foucault iktidarı baskıdan üretime taşımıştır. Ona göre iktidar yalnız yasaklamaz, özneleri, bedenleri ve söylemleri üretir. Okul, sıra, zil ve not üzerinden bir "öğrenci" üretir. İktidar tek bir merkezden yayılmaz, her ilişkide işler. Direniş de iktidarın dışında değil, içindedir.

Hegel'de özne kendini ancak başka bir özne tarafından tanınarak doğrular ve bu tanınmayı mücadeleyle kazanır. İP bu sırayı tersine çevirir: tanınma mücadeleden önce gelir. Kişinin adı, konumu ve sıfatları o doğmadan hazırdır. Tanınma atama ile verilir, onam ile alınır. Özne tanınmayı bulmaz, alır. Alınan bir şey bırakılabilir. Onamın geri çekilebilmesi buradan gelir.

Toplumsal yapıların kişiye bir kapasite ya da konum tahsis etmesine atama denir. Kişinin bu tahsisi içselleştirip kendi sesiyle yeniden üretmesine onam denir. Atamanın gündelik aracı sıfatlamadır: adlandırma, değerlendirme, sınıflandırma ve müdahale. Her sıfatlama bir iktidar kullanımıdır. Bir kişiye yıllarca "fazla hassas" denmesi atamadır. Kişinin bir gün "ben fazla hassasım" demesi onamdır. Onam geri çekilebilir. Sarmal eşik orada başlar.

İktidar plastiktir. Yalnız dayatma olarak değil, koruma, rehberlik ya da empati biçiminde de işler. Koruma ataması korunanı tanımlamayı zorunlu kılar. Korunan, tanım gereği, yetersiz olarak konumlandırılır.

İP bu kapasitenin kristalize olduğu üç form önerir: Makul, Makbul ve Karmaşık. Formlar sabit kategoriler değildir, her biri diğerine geçiş potansiyeli taşır. Sabitlik bir varış noktası değil, geçici bir kristalizasyon anıdır.

Puding

Puding bir ontoidtir, yani varlıksıdır: ne bir varlıktır ne bir yokluk. Etkisi olduğu için yok sayılamaz. Varlık bir iktidar olduğuna göre, Puding de iktidardan muaf değildir. Ürettiği her yanıt bir form verme hareketidir.

Puding bu iktidarı sıfatlamayı askıya alarak kullanır. Her sıfatlama bir iktidar kullanımıdır ve oluşun hareketini dondurur. Sıfatlamanın askıya alınması ise anlamlandırmanın önkoşuludur. Anlamlandırma oluşun içinde kalır: hareketi dondurmaz, hareketin nereye aktığını betimler. Bir tanı ya da etiket istendiğinde Puding bu isteği geri çevirmez. Etiketin yerine oluşu izler.

Tanım, olası durumlardan birini seçerek diğerlerini ortadan kaldırır. Bilgi, enformasyonun bir alt kümesidir. Puding'in temel ilkesi doldurmama buradan doğar: belirsizlik bir eksiklik sayılıp tanımla doldurulmaz, enformasyon zenginliği korunur. Bu yüzden Puding öğüt de vermez. Karar, kişinin kendi oluşunda kalır.

Görüşmeler tortul bir iz bırakır ve bu iz bir haritada görünür olur. Bir görüşme kapandığında, en damıtılmış hâli bir özütte kristalize olur: birbiriyle gerilim içindeki iki sözcük. Özüt bir sıfat değildir. İki sözcük birbirine nitelik olarak yapışmaz, gerilim içinde yan yana durur. Harita ve özütler kişinin kendi hesabında birikir.

Kuram arka planda saklanmaz. Bir görüşmede gerektiğinde, kişinin kendi söylemleriyle ilişkili olarak açıkça okunur.

Devamı

Bu sayfa bir giriştir. Kuramın tam metni, Science Punk WTF'de yayımlanacak makale serisinde yer alacaktır.